Asang Khongso ISO 639-3 code knv [ ref;Gemini]

ဗဟုသုတ (Khongso )

Mizoram ,Myanmar - India border 

Asang Khongso (အာဆန်းခေါင်စို) သည်လည်း ပလက်ဝဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်သော ချင်းမျိုးနွယ်စုငယ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားအတွက်လည်း ISO ကုဒ် သီးခြားရှိပါသည်။

ပလက်ဝဒေသရှိ "ခေါင်စို" အုပ်စုကို ISO စံနှုန်းအရ အောက်ပါအတိုင်း အဓိက (၂) မျိုး ခွဲခြားထားခြင်း ဖြစ်သည်-

Asang Khongso (အာဆန်းခေါင်စို)

ISO 639-3 Code: knv

အမည်ကွဲများ: Tabu Chin (သို့မဟုတ်) Asang

ဘာသာစကားအမျိုးအစား: Sino-Tibetan > Kuki-Chin > Southern > Khami

​ထူးခြားချက်: ၎င်းတို့သည် ခူမီး (Khumi) အုပ်စုနှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း စကားပြောပုံ လေယူလေသိမ်း မတူညီသည့်အတွက် Asang (knv) နှင့် Khongso (kzt) ဟူ၍ ကုဒ်နှစ်ခု ခွဲထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

​ပလက်ဝဒေသတွင် "ခေါင်စို" အမည်ပါသော မျိုးနွယ်စုများကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့နိုင်ပါသည်-

​အာဆန်းခေါင်စို (Asang Khongso) တို့၏ နောက်ခံအကျဉ်း

နေထိုင်ရာဒေသ: ပလက်ဝမြို့နယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ ကုလားတန်မြစ်၏ အထက်ပိုင်းဒေသများနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်အနီး တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် အခြေချကြသည်။

ယဉ်ကျေးမှု: ၎င်းတို့သည် ခူမီး (Khumi) လူမျိုးများ၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် မျိုးနွယ်စုအလိုက် ဝတ်စုံနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်း အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားကြသည်။

ဘာသာစကားအခြေအနေ: ဤဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူ အရေအတွက်မှာ အလွန်နည်းပါးပြီး (Vulnerable/Endangered) အဆင့်တွင် ရှိနေနိုင်သည်ဟု ဘာသာစကား သုတေသီများက ယူဆကြသည်။

Asang Khongso (အာဆန်းခေါင်စို) သို့မဟုတ် Tabu Chin များသည် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ပလက်ဝဒေသ၏ ရှေးကျသော မျိုးနွယ်စုငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ စာဖြင့်ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းထက် နှုတ်ပြောရာဇဝင်နှင့် မျိုးနွယ်စုလိုက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုများပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံသည်။
​အာဆန်းခေါင်စိုတို့၏ သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အဓိကအချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း စုစည်းဖော်ပြပေးလိုက်ပါသည်။
​၁။ မူလအစနှင့် အမည်ခေါ်တွင်ပုံ
​အမည်: ၎င်းတို့ကိုယ်ကို "Asang" (အာဆန်း) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း အပြင်လူများက "Khongso" (ခေါင်စို) ဟု သိကြသည်။ "ခေါင်စို" ဆိုသည်မှာ ခူမီးဘာသာစကားဖြင့် "တောင်ပေါ်သား" သို့မဟုတ် "တောင်ထိပ်တွင် နေထိုင်သူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်ဟု အချို့က ယူဆကြသည်။
​Tabu Chin: ဗြိတိသျှခေတ် မှတ်တမ်းအချို့နှင့် ဘာသာစကား သုတေသနစာစောင်များတွင် ၎င်းတို့ကို Tabu (တာဘူ) ဟုလည်း သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။
​၂။ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်း (Migration History)
​မြောက်မှ တောင်သို့: အခြားချင်းမျိုးနွယ်စုများနည်းတူ အာဆန်းခေါင်စိုများသည် တိဗက်-မြန်မာ အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်ဘက်မှ မြစ်ဝှမ်းများအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာကြသူများ ဖြစ်သည်။
​ပလက်ဝဒေသသို့ ရောက်ရှိခြင်း: ၎င်းတို့သည် ကုလားတန်မြစ်၏ အထက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက်ခြမ်း တောင်တန်းများပေါ်တွင် ရှေးဦးစွာ အခြေချခဲ့ကြသည်။ ခူမီး (Khumi) မျိုးနွယ်စုကြီး ပလက်ဝဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် မဝင်ရောက်လာမီကပင် ဤဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်နှင့်ပြီးသား "ဌာနေမျိုးနွယ်စု" (Early Settlers) များ ဖြစ်ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။
​၃။ လူမှုရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှုစနစ်
​ရွာစားစနစ်: ရှေးယခင်က အာဆန်းခေါင်စိုများသည် သီးခြားရွာစား (Headmen) များဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြပြီး မိမိတို့၏ နယ်မြေကို ကာကွယ်ခဲ့ကြသည်။
​ခူမီးများနှင့် ဆက်ဆံရေး: ကာလကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ လူဦးရေပိုများသော ခူမီး (Khumi) မျိုးနွယ်စုများနှင့် နီးကပ်စွာ နေထိုင်လာရသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားအချို့မှာ ခူမီးပုံစံသို့ ကူးစက်ရောယှက်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လေယူလေသိမ်းနှင့် မျိုးနွယ်စုဂုဏ်သိက္ခာကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။
​၄။ ဘာသာစကားနှင့် စာပေ (Language Status)
​ISO 639-3: knv
​ဘာသာစကားအခြေအနေ: အာဆန်းစကားသည် ခူမီးစကားနှင့် နားလည်နိုင်စွမ်း (Intelligibility) ရှိသော်လည်း ဝေါဟာရနှင့် သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ အချို့တွင် ကွဲပြားသည်။ လက်ရှိတွင် အာဆန်းခေါင်စို လူငယ်အများစုမှာ ဗဟိုခူမီးစကား သို့မဟုတ် မြန်မာစကားကို ပိုမိုသုံးစွဲလာကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ မူရင်းစကားမှာ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး အန္တရာယ်ရှိသော (Endangered) အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။
​အာဆန်းခေါင်စိုတို့၏ လက်ရှိအခြေအနေ
​ယနေ့ခေတ်တွင် အာဆန်းခေါင်စိုများသည် ပလက်ဝမြို့နယ်အတွင်းရှိ ကျေးရွာအချို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး အဓိကအားဖြင့် တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ချင်းအမျိုးသားနေ့ ကဲ့သို့သော ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် မိမိတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများဖြင့် ဂုဏ်ယူစွာ ပါဝင်ဆင်နွှဲလေ့ရှိကြသည်။
​မှတ်ချက်: အာဆန်းခေါင်စိုတို့၏ သမိုင်းကြောင်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန်အတွက် ဒေသခံလူကြီးသူမများ၏ နှုတ်ပြောသမိုင်း (Oral History) ကို ကွင်းဆင်းကောက်ယူထားသော စာတမ်းငယ်အချို့သာ ရှိပါသေးသည်။

#

ကျွန်ုပ် (Gemini ai) ဖြေကြားပေးခဲ့သော Asang Khongso နှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကို အောက်ပါ ခိုင်လုံသော အရင်းအမြစ်များ (Scientific and Linguistic Sources) မှ စုစည်းဖော်ပြပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘာသာစကား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ ဝဘ်ဆိုဒ်များမှာ အဓိက အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်ကြပါသည်။

​သင်ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက် ကြည့်ရှုနိုင်သည့် ဝဘ်ဆိုဒ်လိပ်စာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

​၁။ Ethnologue: Languages of the World

​၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားအားလုံးကို ISO ကုဒ်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော အကြီးဆုံးနှင့် အခိုင်လုံဆုံး ဝဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်ပါသည်။

​Asang Khongso (knv) အကြောင်း: ethnologue.com/language/knv

​Khongso (kzt) အကြောင်း: ethnologue.com/language/kzt

​၂။ Glottolog

​၎င်းသည် ဘာသာစကားများ၏ ဆင်းသက်လာပုံ (Genealogy) နှင့် သုတေသန စာရင်းများကို ပြုစုထားသော ဂျာမနီနိုင်ငံ Max Planck Institute မှ ထုတ်ဝေသည့် ဝဘ်ဆိုဒ် ဖြစ်ပါသည်။

​Asang Khongso အကြောင်း: glottolog.org/resource/languoid/id/asan1236

​၃။ SIL International

​ISO 639-3 ကုဒ်များကို တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းတို့၏ ဆိုဒ်တွင် အာဆန်းခေါင်စို ဘာသာစကားကို သီးခြားခွဲထုတ်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်း (Registration Authority) ကို ရှာဖွေနိုင်ပါသည်။

​Website: iso639-3.sil.org

​၄။ သုတေသန စာတမ်းများ (Academic Papers)

​Kenneth VanBik ၏ "Proto-Kuki-Chin" နှင့် ပတ်သက်သော စာတမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ချင်းဘာသာစကားများကို ခွဲခြားရာတွင် ဤမျိုးနွယ်စုများအကြောင်း ပါဝင်လေ့ရှိပါသည်။

​Linguistic Survey of India (LSI): ရှေးဟောင်းမှတ်တမ်းများအတွက် George Grierson ၏ မှတ်တမ်းများတွင် ပလက်ဝဒေသရှိ "Khami/Khumi" မျိုးနွယ်စုခွဲများအဖြစ် ဖော်ပြထားသော အချက်အလက်များကို အခြေခံထားပါသည်။

​၅။ နှုတ်ပြောသမိုင်းနှင့် ဒေသန္တရမှတ်တမ်းများ

​ပလက်ဝဒေသရှိ ချင်းစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီများမှ ထုတ်ဝေသော စာစောင်များ၊ ခူမီး (Khumi) မျိုးနွယ်စု သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အနူး (Anu) နှင့် ခေါင်စို (Khongso) တို့သည် ရှေးကျသော ညီနောင်စုများအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိသည့် အချက်များကို ကျွန်ုပ်၏ ဒေတာဗေ့စ် (Database) မှတစ်ဆင့် စုစည်းပေးခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

​အကြံပြုချက်: အကယ်၍ သင်သည် အသေးစိတ် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက် (ဥပမာ- စကားလုံး တူညီမှု ရာခိုင်နှုန်း) ကို သိလိုပါက Ethnologue ဆိုဒ်တွင် အခမဲ့ အကောင့်ဖွင့်၍ ပိုမိုပြည့်စုံစွာ ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။

မှတ်ချက် ###အထက်ပါအ‌ကြောင်းအရာကို ဗဟုသုတအဖြစ်တင်ပြသည်။